Nadwrażliwość na leki MDR1/ABCB1 to dziedziczna predyspozycja do występowania ciężkich działań niepożądanych po zastosowaniu niektórych leków. Jej przyczyną jest zaburzone działanie glikoproteiny P, białka transportowego kodowanego przez gen ABCB1, które uczestniczy w usuwaniu określonych substancji z komórek i ogranicza ich przenikanie przez barierę krew–mózg. U psów z określonym wariantem genu ABCB1 część leków może osiągać zbyt wysokie stężenie w ośrodkowym układzie nerwowym i wywoływać objawy neurotoksyczne. Mogą występować ślinotok, wymioty, osłabienie, zaburzenia koordynacji, drżenia, rozszerzenie źrenic, zaburzenia widzenia, drgawki, śpiączka, a w ciężkich przypadkach także zgon. Znajomość statusu genetycznego psa ma szczególne znaczenie przed zastosowaniem leków będących substratami glikoproteiny P, ponieważ umożliwia lekarzowi weterynarii odpowiedni dobór preparatu i dawkowania.
Nadwrażliwość na leki MDR1/ABCB1 jest związana z mutacją w genie ABCB1, dawniej określanym jako MDR1. Gen ten koduje glikoproteinę P, czyli transporter obecny między innymi w barierze krew–mózg, jelitach, wątrobie i nerkach. Glikoproteina P ogranicza przenikanie wielu leków do mózgu oraz uczestniczy w ich usuwaniu z organizmu. Gdy białko nie działa prawidłowo, niektóre leki mogą osiągać toksyczne stężenie w układzie nerwowym. Skutkiem jest zwiększone ryzyko działań niepożądanych, szczególnie po lekach z grupy makrocyklicznych laktonów, niektórych lekach przeciwpasożytniczych, przeciwnowotworowych, przeciwbiegunkowych, uspokajających i znieczulających.
Nadwrażliwość MDR1/ABCB1 nie oznacza, że pies jest chory na co dzień, ale oznacza, że niektóre leki mogą być dla niego niebezpieczne. Właściciel powinien zawsze informować lekarza weterynarii o wyniku badania przed podaniem leków, odrobaczaniem, narkozą, sedacją albo leczeniem przeciwpasożytniczym. Nie należy samodzielnie dobierać preparatów dla psa ani stosować leków przeznaczonych dla innych zwierząt bez konsultacji. Jeśli po leku pojawi się ślinotok, wymioty, drżenie, chwiejny chód, ślepota, silna senność, drgawki albo utrata przytomności, trzeba natychmiast skontaktować się z lekarzem weterynarii.
Diagnostyka opiera się przede wszystkim na badaniu genetycznym wykrywającym wariant w genie ABCB1. Wynik pozwala określić, czy pies jest wolny od mutacji, jest nosicielem jednej kopii wariantu albo ma dwie kopie wariantu wysokiego ryzyka. Lekarz weterynarii powinien uwzględniać wynik przy doborze leków, dawek i znieczulenia. Jeśli pies po podaniu leku ma objawy neurologiczne, takie jak drżenia, ataksja, ślinotok, osłabienie, dezorientacja, ślepota, drgawki albo zaburzenia świadomości, konieczna jest pilna ocena kliniczna. W diagnostyce różnicowej trzeba wykluczyć zatrucie, przedawkowanie, choroby neurologiczne, choroby metaboliczne, hipoglikemię, choroby wątroby i inne reakcje polekowe.
Objawy pojawiają się zwykle po podaniu leku, którego organizm psa z mutacją ABCB1 nie toleruje prawidłowo. Mogą obejmować ślinotok, wymioty, apatię, osłabienie, dezorientację, rozszerzone źrenice, chwiejny chód, zaburzenia koordynacji, drżenia, utratę wzroku, ślepotę, drgawki, nadmierną sedację, zaburzenia oddychania, śpiączkę i śmierć. Nasilenie zależy od genotypu, rodzaju leku, dawki, drogi podania i ogólnego stanu psa. Szczególnie ważne jest to, że pies może wyglądać całkowicie zdrowo, dopóki nie dostanie substancji, która wywoła reakcję toksyczną.
Postępowanie polega przede wszystkim na zapobieganiu ekspozycji na leki wysokiego ryzyka oraz na indywidualnym doborze terapii przez lekarza weterynarii. Wynik ABCB1 powinien być zawsze wpisany w dokumentację medyczną psa i przekazywany przed każdym leczeniem, zabiegiem, znieczuleniem, odrobaczaniem lub terapią przeciwpasożytniczą. Nie należy samodzielnie podawać leków przeciwpasożytniczych, przeciwbiegunkowych, uspokajających ani przeciwbólowych bez konsultacji z lekarzem. Jeśli po podaniu leku pojawią się drżenia, ślinotok, wymioty, chwiejny chód, ślepota, drgawki, silna senność albo utrata przytomności, pies wymaga pilnej pomocy weterynaryjnej.
Rokowanie jest bardzo dobre, jeśli wynik genetyczny jest znany i unika się leków mogących wywołać reakcję toksyczną. Sama mutacja nie powoduje codziennych objawów, jeśli pies nie ma kontaktu z problematycznymi substancjami. Rokowanie staje się ostrożne do złego przy ciężkiej ekspozycji na lek, zwłaszcza gdy wystąpią drgawki, śpiączka, zaburzenia oddychania lub znaczna neurotoksyczność. Wczesne rozpoznanie reakcji polekowej i szybka pomoc weterynaryjna zwiększają szansę na powrót do zdrowia.
Nadwrażliwość na leki MDR1/ABCB1 ma duże znaczenie hodowlane, ponieważ wariant może być przekazywany potomstwu. W aktualnej liście panelowej choroba jest ujęta jako autosomalna recesywna, ale nawet nosiciele jednej kopii wariantu mogą mieć znaczenie kliniczne przy doborze leków. W rasach predysponowanych warto wykonywać badanie genetyczne przed planowaniem skojarzeń i przekazywać wynik przyszłym właścicielom szczeniąt. Nie należy ukrywać wyniku, ponieważ jego znajomość może uchronić psa przed ciężką reakcją polekową. Decyzje hodowlane powinny uwzględniać genotyp, rasę, częstość wariantu w populacji i bezpieczeństwo przyszłego potomstwa.
Zaawansowana analiza DNA pomaga lepiej zrozumieć genetyczne predyspozycje i podejmować świadome decyzje dotyczące zdrowia zwierząt. Badanie PetGen analizuje warianty genetyczne związane z ryzykiem wystąpienia wybranych chorób dziedzicznych i wielogenowych. Wynik dostarcza cennych informacji o predyspozycjach zdrowotnych zwierzęcia, wspierając profilaktykę, planowanie dalszej diagnostyki oraz codzienną opiekę. To narzędzie, które pomaga właścicielom, hodowcom i lekarzom weterynarii działać wcześniej i bardziej świadomie.
