Choroba spichrzeniowa glikogenu typu Ia, czyli GSD Ia, nazywana także chorobą von Gierkego, to rzadka dziedziczna choroba metaboliczna wynikająca z niedoboru aktywności glukozo-6-fosfatazy. Enzym ten jest niezbędny do uwalniania glukozy z glukozo-6-fosforanu w końcowym etapie glikogenolizy i glukoneogenezy. Jego niedobór prowadzi do nadmiernego gromadzenia glikogenu, szczególnie w wątrobie i nerkach, oraz do ciężkich zaburzeń utrzymania prawidłowego stężenia glukozy we krwi.
U chorych szczeniąt mogą występować zahamowanie wzrostu, znaczne powiększenie wątroby, osłabienie, niedożywienie i ciężka hipoglikemia. W zaawansowanej chorobie mogą pojawić się zaburzenia świadomości, śpiączka i zgon. Opisywano również zmiany w nerkach oraz mineralizację tkanek miękkich.
GSD Ia jest związana z genem G6PC i dziedziczy się autosomalnie recesywnie. U psów opisano co najmniej dwa różne warianty przyczynowe — jeden u maltańczyków i odrębny wariant u pinczerów niemieckich.
GSD Ia jest spowodowana patogennymi wariantami genu G6PC, który koduje katalityczną podjednostkę glukozo-6-fosfatazy. Enzym ten odpowiada za końcowy etap uwalniania wolnej glukozy podczas glikogenolizy i glukoneogenezy. Utrata lub znaczne ograniczenie jego aktywności powoduje gromadzenie glikogenu oraz niezdolność organizmu do prawidłowego utrzymywania glikemii podczas przerw między posiłkami.
GSD Ia to dziedziczna choroba, w której organizm psa nie potrafi prawidłowo uwalniać glukozy ze zgromadzonych zapasów. Powoduje to odkładanie glikogenu, szczególnie w wątrobie, oraz ryzyko bardzo niskiego poziomu cukru we krwi. U chorego szczenięcia mogą pojawić się osłabienie, słaby wzrost, powiększenie brzucha i wątroby oraz epizody ciężkiej hipoglikemii.
Badanie DNA pozwala wykryć znany wariant G6PC jeszcze przed wystąpieniem objawów.
Podstawą diagnostyki genetycznej jest badanie DNA w kierunku właściwego dla rasy wariantu genu G6PC. U psa z objawami klinicznymi diagnostyka powinna obejmować również oznaczenie glukozy we krwi, ocenę parametrów wątrobowych i nerkowych, badanie obrazowe jamy brzusznej oraz ocenę zaburzeń metabolicznych.
Historycznie rozpoznanie potwierdzano także poprzez wykazanie znacznie zmniejszonej aktywności glukozo-6-fosfatazy w wątrobie i nerkach oraz zwiększonej zawartości glikogenu w hepatocytach.
Pierwsze objawy mogą pojawiać się już u bardzo młodych szczeniąt. Typowe są słaby przyrost masy ciała, zahamowanie wzrostu, osłabienie i znaczne powiększenie wątroby. Charakterystycznym problemem jest hipoglikemia, szczególnie po okresie bez jedzenia.
W ciężkim przebiegu mogą wystąpić zaburzenia neurologiczne wtórne do hipoglikemii, depresja, utrata świadomości, śpiączka i śmierć. W badaniach histopatologicznych opisywano znaczne nagromadzenie glikogenu w hepatocytach oraz zmiany w kanalikach nerkowych.
Postępowanie ma przede wszystkim na celu zapobieganie ciężkiej hipoglikemii i utrzymywanie możliwie stabilnego stężenia glukozy. Wymaga zwykle bardzo regularnego żywienia i unikania długich okresów głodzenia. W ciężkich przypadkach konieczne może być intensywne leczenie metaboliczne i monitorowanie funkcji wątroby oraz nerek. GSD Ia jest również wykorzystywana u psów jako model badań nad terapią genową i edycją genomu, ale nie stanowi to obecnie standardowego leczenia klinicznego zwierząt.
Rokowanie jest ostrożne do niepomyślnego. Nieleczona lub ciężka GSD Ia może prowadzić do nawracających epizodów hipoglikemii, ciężkich zaburzeń metabolicznych, śpiączki i śmierci już we wczesnym okresie życia.
GSD Ia dziedziczy się autosomalnie recesywnie. Przy skojarzeniu dwóch nosicieli statystycznie 25% potomstwa może być chore, 50% może być nosicielami, a 25% może nie odziedziczyć badanego wariantu.
Nosiciele nie wykazują zazwyczaj objawów, dlatego badanie DNA jest szczególnie ważne w hodowli. Nie należy kojarzyć dwóch nosicieli tego samego patogennego wariantu. Przy interpretacji wyniku należy uwzględniać rasę, ponieważ u maltańczyków i pinczerów niemieckich opisano różne warianty G6PC.
Zaawansowana analiza DNA pomaga lepiej zrozumieć genetyczne predyspozycje i podejmować świadome decyzje dotyczące zdrowia zwierząt. Badanie PetGen analizuje warianty genetyczne związane z ryzykiem wystąpienia wybranych chorób dziedzicznych i wielogenowych. Wynik dostarcza cennych informacji o predyspozycjach zdrowotnych zwierzęcia, wspierając profilaktykę, planowanie dalszej diagnostyki oraz codzienną opiekę. To narzędzie, które pomaga właścicielom, hodowcom i lekarzom weterynarii działać wcześniej i bardziej świadomie.
