Wrodzona głuchota odbiorcza, czyli congenital sensorineural deafness, to zaburzenie słuchu obecne od wczesnego życia psa. Dotyczy struktur ucha wewnętrznego oraz drogi słuchowej, a nie przewodu słuchowego zewnętrznego. Z tego powodu nie wynika z zatkania ucha, obecności woskowiny ani typowego zapalenia przewodu słuchowego.
U psów wrodzona głuchota odbiorcza jest najczęściej związana z nieprawidłowym rozwojem struktur ślimaka oraz komórek zależnych od melanocytów. Dlatego częściej występuje u ras i osobników z dużą ilością bieli w umaszczeniu, wzorem łaciatym lub merle.
Głuchota może być jednostronna albo obustronna. Pies z jednostronną głuchotą może funkcjonować niemal prawidłowo i problem bywa trudny do zauważenia w codziennym życiu. W przypadku głuchoty obustronnej typowy jest wyraźny brak reakcji na głos, wołanie, hałas i inne bodźce dźwiękowe. Pies może natomiast silniej reagować na bodźce wzrokowe, dotykowe i wibracje. Do potwierdzenia rodzaju i stopnia ubytku słuchu wykorzystuje się badanie BAER.
Wrodzona głuchota odbiorcza u psów ma złożone podłoże genetyczne. Najczęściej wiąże się z genami i loci odpowiedzialnymi za pigmentację, szczególnie z umaszczeniem białym, łaciatym i merle. W rozwoju ucha wewnętrznego ważną rolę odgrywają melanocyty obecne w prążku naczyniowym ślimaka. Ich brak lub nieprawidłowe działanie może prowadzić do zaburzenia potencjału endolimfatycznego, degeneracji struktur ślimaka i utraty słuchu. U psów opisywano związek z regionami obejmującymi między innymi MITF oraz PMEL, ale w wielu rasach nie ma jednej prostej mutacji, która tłumaczyłaby wszystkie przypadki choroby.
Wrodzona głuchota odbiorcza oznacza, że pies nie słyszy od wczesnego życia. Nie wynika to z nieposłuszeństwa ani braku szkolenia. Jeśli szczenię nie reaguje na wołanie, głośne dźwięki, klaskanie albo budzi się dopiero po dotyku, warto wykonać badanie BAER. Pies głuchy może normalnie żyć, ale potrzebuje innych metod komunikacji: gestów, sygnałów wzrokowych, pracy na smyczy i większej ostrożności poza domem.
Podstawą diagnostyki jest badanie BAER, czyli Brainstem Auditory Evoked Response. To obiektywne badanie słuchu, które pozwala sprawdzić, czy bodziec dźwiękowy dociera do pnia mózgu. BAER umożliwia rozróżnienie psa słyszącego, głuchego jednostronnie i głuchego obustronnie. Jest szczególnie ważne, ponieważ pies głuchy tylko na jedno ucho może reagować na dźwięki i przez to wyglądać na zdrowego w codziennym życiu. W diagnostyce różnicowej trzeba odróżnić głuchotę wrodzoną od głuchoty nabytej, zapalenia ucha, niedrożności przewodu słuchowego, urazów, ototoksyczności leków i zmian związanych z wiekiem.
Objawy zależą od tego, czy głuchota jest jednostronna, czy obustronna. Przy głuchocie jednostronnej pies może funkcjonować prawie normalnie, ale mieć trudność z lokalizacją źródła dźwięku. Przy głuchocie obustronnej pies nie reaguje na wołanie, dzwonek, klaskanie, hałas, inne psy lub nagłe dźwięki. Szczenię może spać mimo hałasu, być trudniejsze w szkoleniu głosowym, reagować dopiero na dotyk albo wibracje. Sama głuchota nie jest bolesna, ale może zwiększać ryzyko lękliwości, reakcji z zaskoczenia i problemów komunikacyjnych z człowiekiem.
Nie ma leczenia przyczynowego, które przywraca słuch w typowej wrodzonej głuchocie odbiorczej. Postępowanie polega na potwierdzeniu diagnozy badaniem BAER i dostosowaniu opieki nad psem. Psa głuchego należy szkolić za pomocą gestów, sygnałów wizualnych i wibracji, a nie komend głosowych. Trzeba szczególnie uważać na spacery bez smyczy, ruch uliczny i sytuacje, w których pies nie usłyszy zagrożenia. Ważne jest spokojne budzenie, unikanie zaskakiwania dotykiem i budowanie komunikacji opartej na przewidywalnych sygnałach.
Rokowanie dla życia jest bardzo dobre. Wrodzona głuchota nie skraca bezpośrednio życia psa i nie jest bolesna. Rokowanie dla odzyskania słuchu jest niepomyślne, ponieważ głuchota odbiorcza wynika z trwałego uszkodzenia struktur ucha wewnętrznego. Psy głuche jednostronnie zwykle funkcjonują bardzo dobrze. Psy głuche obustronnie również mogą mieć dobrą jakość życia, ale wymagają odpowiedniego szkolenia, zabezpieczenia środowiska i świadomej opieki.
Wrodzona głuchota odbiorcza ma bardzo duże znaczenie hodowlane, szczególnie w rasach z umaszczeniem białym, łaciatym i merle. Psy głuche, także jednostronnie, nie powinny być wykorzystywane w rozrodzie. W rasach obciążonych warto wykonywać badanie BAER u szczeniąt przed przekazaniem ich do nowych domów. Przy planowaniu skojarzeń trzeba brać pod uwagę historię głuchoty w linii, umaszczenie rodziców, występowanie białych znaczeń i merle oraz wyniki badań słuchu. Ponieważ dziedziczenie jest złożone, sam wygląd psa nie wystarcza do oceny ryzyka.
Zaawansowana analiza DNA pomaga lepiej zrozumieć genetyczne predyspozycje i podejmować świadome decyzje dotyczące zdrowia zwierząt. Badanie PetGen analizuje warianty genetyczne związane z ryzykiem wystąpienia wybranych chorób dziedzicznych i wielogenowych. Wynik dostarcza cennych informacji o predyspozycjach zdrowotnych zwierzęcia, wspierając profilaktykę, planowanie dalszej diagnostyki oraz codzienną opiekę. To narzędzie, które pomaga właścicielom, hodowcom i lekarzom weterynarii działać wcześniej i bardziej świadomie.
