Polineuropatia związana z genem RAB3GAP1 to ciężka, dziedziczna choroba neurologiczna o bardzo wczesnym początku. W literaturze opisywana jest również jako POANV, czyli polyneuropathy with ocular abnormalities and neuronal vacuolation, oraz w niektórych opracowaniach jako NVSD – neuronal vacuolation and spinocerebellar degeneration. Choroba prowadzi do postępującego uszkodzenia układu nerwowego, obejmującego zarówno nerwy obwodowe, jak i struktury ośrodkowego układu nerwowego.
U chorych szczeniąt stopniowo rozwijają się osłabienie kończyn, zaburzenia koordynacji ruchowej, ataksja, osłabienie lub utrata odruchów oraz postępująca niedowładność, która może prowadzić do tetraparezy i utraty zdolności samodzielnego poruszania się. U części psów dochodzi również do porażenia krtani i zaburzeń oddychania, które mogą stać się bezpośrednim zagrożeniem życia.
Chorobie mogą towarzyszyć nieprawidłowości okulistyczne, takie jak małoocze, zaćma lub zaburzenia budowy i reakcji źrenic. W badaniach neuropatologicznych opisywana jest również wakuolizacja neuronów oraz zmiany degeneracyjne w obrębie rdzenia kręgowego, móżdżku i innych struktur układu nerwowego.
Choroba ma charakter postępujący i bardzo ciężki. Objawy pojawiają się zwykle już u młodych psów i nasilają się wraz z rozwojem zmian neurodegeneracyjnych, prowadząc do znacznego pogorszenia sprawności i jakości życia.
Polineuropatia typu A jest związana z mutacją w genie RAB3GAP1. Gen ten koduje podjednostkę katalityczną kompleksu RAB3GAP, który uczestniczy w regulacji transportu pęcherzykowego i prawidłowej funkcji neuronów. Zaburzenie działania RAB3GAP1 prowadzi do nieprawidłowości w komórkach nerwowych, wakuolizacji neuronów, degeneracji aksonów i postępującego uszkodzenia układu nerwowego. Choroba obejmuje zarówno ośrodkowy, jak i obwodowy układ nerwowy, dlatego objawy mogą dotyczyć chodu, koordynacji, siły kończyn, oddechu, odruchów i oczu. Dziedziczenie jest autosomalne recesywne, dlatego pies chory musi odziedziczyć wadliwy wariant od obojga rodziców.
Polineuropatia typu A nie jest zwykłą niezdarnością szczenięcia ani słabą kondycją. Jeśli młody pies chodzi chwiejnie, słabnie, ma problemy ze wstawaniem, coraz gorzej kontroluje kończyny, ciężko oddycha, ma świst oddechowy, szybko się męczy, sinieje, ma problemy z połykaniem albo lekarz podejrzewa porażenie krtani, wymaga pilnej diagnostyki. Badanie genetyczne może potwierdzić wariant RAB3GAP1, ale pies z objawami wymaga także oceny neurologicznej i oddechowej. Choroba ma ciężki przebieg, dlatego szybkie rozpoznanie pomaga zaplanować opiekę i chronić przyszłe mioty przed chorobą.
Diagnostyka opiera się na wieku wystąpienia objawów, badaniu neurologicznym, ocenie oddechu, badaniu okulistycznym i badaniu genetycznym. Lekarz weterynarii może zwrócić uwagę na objawy pojawiające się u młodego szczenięcia, takie jak ataksja, osłabienie kończyn, tetrapareza, obniżone odruchy rdzeniowe, trudności we wstawaniu, nieprawidłowy chód, zaburzenia połykania lub oddychania, świst oddechowy, porażenie krtani i pogarszającą się tolerancję wysiłku. Pomocne mogą być badanie neurologiczne, laryngoskopia przy podejrzeniu porażenia krtani, badanie okulistyczne, elektromiografia, badania przewodnictwa nerwowego, rezonans magnetyczny, badania wykluczające inne choroby nerwowo-mięśniowe oraz test DNA wykrywający wariant w genie RAB3GAP1.
Objawy zwykle pojawiają się bardzo wcześnie, często w okresie szczenięcym. Chory pies może mieć słabszą koordynację, chwiejny chód, trudności ze wstawaniem, obniżone napięcie mięśniowe, osłabienie wszystkich kończyn i narastającą tetraparezę. Z czasem może dochodzić do coraz większego ograniczenia ruchu, utraty odruchów, problemów z utrzymaniem pozycji stojącej oraz zaburzeń oddychania wynikających z porażenia krtani. Pies może mieć świst oddechowy, duszność, szybkie męczenie się i epizody pogorszenia oddechu. W części przypadków występują też nieprawidłowości oczu, takie jak małoocze, zaćma, zwężone źrenice lub pogorszenie widzenia. Choroba postępuje i zwykle prowadzi do bardzo złego rokowania w młodym wieku.
Nie istnieje rutynowe leczenie przyczynowe, które cofa polineuropatię RAB3GAP1. Postępowanie ma charakter objawowy, wspomagający i dobrostanowy. Lekarz weterynarii może zalecić konsultację neurologiczną, kontrolę oddechu, ocenę krtani, wsparcie przy trudnościach w poruszaniu się, zabezpieczenie psa przed urazami, fizjoterapię wspomagającą tylko wtedy, gdy nie pogarsza oddechu i komfortu, oraz leczenie powikłań. Przy duszności, świstach oddechowych, sinieniu błon śluzowych, zapaści, nasilonym osłabieniu lub problemach z oddychaniem konieczna jest pilna pomoc weterynaryjna. W zaawansowanym stadium najważniejsza jest ocena jakości życia.
Rokowanie jest złe. Choroba ma wczesny początek, postępujący charakter i obejmuje zarówno układ ruchu, jak i oddychanie. Tetrapareza, porażenie krtani i niewydolność oddechowa znacząco pogarszają komfort życia i mogą prowadzić do stanów nagłych. Leczenie objawowe może czasowo poprawiać komfort, ale nie zatrzymuje postępu neurodegeneracji ani polineuropatii. U wielu chorych psów konieczne są decyzje paliatywne ze względu na narastające zaburzenia ruchu i oddechu.
Polineuropatia typu A RAB3GAP1 ma bardzo duże znaczenie hodowlane, ponieważ dziedziczy się autosomalnie recesywnie. Psy chore nie powinny być wykorzystywane w rozrodzie. Nosiciele zwykle wyglądają zdrowo, ale mogą przekazywać wariant potomstwu. Nie należy kojarzyć dwóch nosicieli, ponieważ część szczeniąt może urodzić się chora i rozwinąć ciężką, wcześnie postępującą polineuropatię. W rasach predysponowanych badanie genetyczne powinno być wykonane przed planowaniem skojarzeń, szczególnie jeśli w linii występowały szczenięta z ataksją, tetraparezą, porażeniem krtani, niewydolnością oddechową, nieprawidłowościami oczu albo zgonami w młodym wieku.
Zaawansowana analiza DNA pomaga lepiej zrozumieć genetyczne predyspozycje i podejmować świadome decyzje dotyczące zdrowia zwierząt. Badanie PetGen analizuje warianty genetyczne związane z ryzykiem wystąpienia wybranych chorób dziedzicznych i wielogenowych. Wynik dostarcza cennych informacji o predyspozycjach zdrowotnych zwierzęcia, wspierając profilaktykę, planowanie dalszej diagnostyki oraz codzienną opiekę. To narzędzie, które pomaga właścicielom, hodowcom i lekarzom weterynarii działać wcześniej i bardziej świadomie.
