Złośliwa hipertermia to dziedziczna choroba mięśni szkieletowych, w której po kontakcie z określonymi lekami anestetycznymi może dojść do gwałtownego i niekontrolowanego wzrostu metabolizmu mięśniowego. Najważniejszym mechanizmem jest nieprawidłowe uwalnianie jonów wapnia z siateczki sarkoplazmatycznej komórek mięśniowych.
U podatnego psa kryzys może zostać wywołany podczas znieczulenia, szczególnie po zastosowaniu lotnych anestetyków wziewnych lub sukcynylocholiny. Dochodzi wtedy do szybkiego wzrostu temperatury ciała, sztywności mięśni, tachykardii, przyspieszonego oddychania, wzrostu produkcji dwutlenku węgla, kwasicy metabolicznej i oddechowej oraz rozpadu mięśni. Nieleczony epizod może bardzo szybko doprowadzić do niewydolności wielonarządowej i śmierci.
Choroba jest związana z genem RYR1, kodującym receptor rianodynowy typu 1, czyli kanał wapniowy odpowiedzialny za uwalnianie wapnia w komórkach mięśni szkieletowych.
Gen RYR1 koduje receptor rianodynowy typu 1, który pełni funkcję kanału wapniowego w siateczce sarkoplazmatycznej włókien mięśniowych. Podczas prawidłowego skurczu mięśnia receptor uwalnia jony wapnia do cytoplazmy, umożliwiając aktywację aparatu kurczliwego.
Patogenny wariant RYR1 powoduje nieprawidłową regulację kanału i nadmierne uwalnianie wapnia po ekspozycji na czynniki wyzwalające. Skutkiem jest utrzymujący się skurcz mięśni, gwałtowny wzrost zużycia ATP, produkcji ciepła i dwutlenku węgla oraz rozwój ciężkich zaburzeń metabolicznych.
Choroba dziedziczy się autosomalnie dominująco, dlatego jedna patogenna kopia wariantu może wystarczyć do zwiększenia podatności na kryzys złośliwej hipertermii.
Pies z wariantem RYR1 może na co dzień nie wykazywać żadnych objawów. Problem pojawia się dopiero po kontakcie z określonymi lekami stosowanymi podczas znieczulenia.
Przed każdym zabiegiem chirurgicznym lub stomatologicznym należy poinformować lekarza weterynarii o wyniku badania genetycznego. Pozwala to dobrać bezpieczniejszy protokół znieczulenia i uniknąć leków mogących wywołać groźny kryzys.
Badanie DNA pozwala określić, czy pies posiada wariant RYR1 związany ze zwiększoną podatnością na złośliwą hipertermię. Informacja ta ma szczególnie duże znaczenie przed planowanym znieczuleniem ogólnym.
U psa z podejrzeniem aktywnego kryzysu rozpoznanie ma przede wszystkim charakter kliniczny. Należy zwracać uwagę na nagły wzrost końcowo-wydechowego CO₂, hipertermię, sztywność mięśni, tachykardię, kwasicę oraz wzrost CK i stężenia potasu.
Wynik genetyczny powinien zostać odnotowany w dokumentacji medycznej psa i przekazywany lekarzowi weterynarii przed każdym zabiegiem wymagającym sedacji lub znieczulenia.
Kryzys zwykle pojawia się w trakcie lub bezpośrednio po ekspozycji na lek wyzwalający. Jednym z najwcześniejszych objawów może być gwałtowny wzrost produkcji CO₂ mimo prawidłowej wentylacji.
Następnie mogą pojawić się tachykardia, przyspieszone oddychanie, sztywność mięśni, gwałtowny wzrost temperatury ciała, kwasica, zaburzenia elektrolitowe i rabdomioliza. W ciężkim przebiegu dochodzi do arytmii, niewydolności krążenia, uszkodzenia nerek, zaburzeń krzepnięcia i śmierci.
Najważniejsze jest zapobieganie ekspozycji psa z potwierdzoną podatnością na leki wyzwalające. Plan znieczulenia powinien zostać przygotowany indywidualnie przez lekarza weterynarii z zastosowaniem bezpiecznych środków anestetycznych.
W przypadku wystąpienia kryzysu należy natychmiast przerwać podawanie czynnika wyzwalającego, rozpocząć intensywne chłodzenie, wentylację 100% tlenem oraz leczenie zaburzeń metabolicznych i elektrolitowych. Lekiem swoistym stosowanym w leczeniu złośliwej hipertermii jest dantrolen.
Rokowanie zależy od szybkości rozpoznania i rozpoczęcia leczenia. Nieleczony kryzys może być śmiertelny. Przy szybkim przerwaniu ekspozycji na czynnik wyzwalający i wdrożeniu intensywnego leczenia szanse przeżycia są znacznie większe.
Poza ekspozycją na czynnik wyzwalający pies może funkcjonować całkowicie normalnie.
Złośliwa hipertermia związana z RYR1 ma dziedziczenie autosomalne dominujące. Pies posiadający jedną patogenną kopię genu może przekazać wariant średnio połowie potomstwa.
Ze względu na potencjalnie śmiertelny charakter kryzysu anestetycznego wynik dodatni ma duże znaczenie zarówno kliniczne, jak i hodowlane. Decyzje hodowlane powinny uwzględniać częstość wariantu w danej populacji i możliwość zachowania różnorodności genetycznej.
Zaawansowana analiza DNA pomaga lepiej zrozumieć genetyczne predyspozycje i podejmować świadome decyzje dotyczące zdrowia zwierząt. Badanie PetGen analizuje warianty genetyczne związane z ryzykiem wystąpienia wybranych chorób dziedzicznych i wielogenowych. Wynik dostarcza cennych informacji o predyspozycjach zdrowotnych zwierzęcia, wspierając profilaktykę, planowanie dalszej diagnostyki oraz codzienną opiekę. To narzędzie, które pomaga właścicielom, hodowcom i lekarzom weterynarii działać wcześniej i bardziej świadomie.
