Jaskra pierwotna otwartego kąta, czyli POAG, to dziedziczna choroba okulistyczna, w której dochodzi do stopniowego wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego mimo zachowanego, otwartego kąta przesączania. Przewlekle podwyższone ciśnienie może prowadzić do uszkodzenia nerwu wzrokowego oraz siatkówki, a w konsekwencji do stopniowego pogarszania widzenia. U chorych psów mogą pojawiać się ból lub dyskomfort oka, powiększenie gałki ocznej, zmiany w obrębie tarczy nerwu wzrokowego oraz postępująca utrata wzroku. Choroba może rozwijać się powoli i przez długi czas pozostawać trudna do zauważenia bez regularnych badań okulistycznych i pomiaru ciśnienia wewnątrzgałkowego.
Jaskra pierwotna otwartego kąta u psów jest związana z mutacjami w genach wpływających na budowę i funkcjonowanie struktur odpowiedzialnych za odpływ cieczy wodnistej z oka. Najczęściej opisywane są warianty w genach ADAMTS10 i ADAMTS17. Zaburzenie działania tych genów może prowadzić do nieprawidłowego funkcjonowania tkanek oka, utrudnionego odpływu cieczy wodnistej i stopniowego wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego. Choroba dziedziczy się autosomalnie recesywnie, dlatego pies chory musi odziedziczyć wadliwy wariant od obojga rodziców.
Jaskra pierwotna otwartego kąta może długo rozwijać się skrycie, dlatego pies może tracić wzrok, zanim właściciel zauważy wyraźne objawy. Jeśli pies mruży oko, ma zaczerwienione lub bolesne oko, gorzej widzi, wpada na przedmioty, ma zmętniałą rogówkę albo nagle traci orientację, powinien zostać pilnie zbadany przez lekarza weterynarii okulistę. Badanie genetyczne pomaga ocenić ryzyko choroby, ale najważniejsze dla ochrony wzroku są regularne pomiary ciśnienia wewnątrzgałkowego i kontrole okulistyczne.
Diagnostyka opiera się na pełnym badaniu okulistycznym. Lekarz weterynarii okulista ocenia ciśnienie wewnątrzgałkowe, wygląd rogówki, źrenicy, nerwu wzrokowego, siatkówki oraz kąt przesączania. Podstawowe znaczenie ma tonometria, czyli pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego. Pomocna może być także gonioskopia, badanie dna oka, ocena nerwu wzrokowego, badanie lampą szczelinową i badania obrazowe gałki ocznej. Badanie genetyczne pozwala wykryć wariant związany z POAG i ocenić ryzyko choroby u ras predysponowanych, ale nie zastępuje regularnych kontroli okulistycznych.
Objawy jaskry pierwotnej otwartego kąta mogą rozwijać się stopniowo. We wczesnym etapie pies może nie wykazywać wyraźnych objawów, mimo że ciśnienie wewnątrzgałkowe już jest podwyższone. Z czasem może pojawić się ból oka, zaczerwienienie, mrużenie powiek, łzawienie, rozszerzona źrenica, zmętnienie rogówki, pogorszenie widzenia, niepewne poruszanie się i utrata wzroku. W zaawansowanym stadium może dojść do powiększenia gałki ocznej, uszkodzenia nerwu wzrokowego, zaniku siatkówki i nieodwracalnej ślepoty. Choroba może obejmować jedno lub oba oczy, a nieleczona prowadzi do trwałej utraty widzenia.
Postępowanie wymaga regularnej opieki okulistycznej i kontroli ciśnienia wewnątrzgałkowego. Lekarz weterynarii może zalecić krople obniżające ciśnienie w oku, leczenie przeciwbólowe, kontrolę stanu rogówki i siatkówki oraz okresowe badania okulistyczne. W niektórych przypadkach konieczne mogą być zabiegi okulistyczne mające na celu zmniejszenie ciśnienia lub ograniczenie bólu. Im wcześniej choroba zostanie wykryta, tym większa szansa na spowolnienie utraty widzenia. Silny ból oka, nagłe pogorszenie widzenia, mrużenie oka, zmętnienie rogówki albo podejrzenie jaskry wymagają pilnej konsultacji weterynaryjnej.
Rokowanie zależy od momentu rozpoznania, wysokości ciśnienia wewnątrzgałkowego i stopnia uszkodzenia nerwu wzrokowego. Jeśli choroba zostanie wykryta wcześnie i jest regularnie kontrolowana, można spowolnić pogarszanie widzenia oraz ograniczyć ból. Rokowanie jest ostrożne, ponieważ uszkodzenie nerwu wzrokowego i siatkówki może być nieodwracalne. W zaawansowanych przypadkach choroba prowadzi do trwałej ślepoty, a leczenie koncentruje się na komforcie i ograniczeniu bólu oka.
Jaskra pierwotna otwartego kąta ma duże znaczenie hodowlane, ponieważ dziedziczy się autosomalnie recesywnie. Psy chore nie powinny być wykorzystywane w rozrodzie. Nosiciele zwykle mogą wyglądać zdrowo, ale przekazują wariant potomstwu. Nie należy kojarzyć dwóch nosicieli, ponieważ część szczeniąt może urodzić się z wysokim ryzykiem rozwoju choroby. W rasach predysponowanych badanie genetyczne powinno być łączone z regularnym badaniem okulistycznym, szczególnie jeśli w linii występowała jaskra, podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe, ból oka, utrata wzroku lub ślepota.
Zaawansowana analiza DNA pomaga lepiej zrozumieć genetyczne predyspozycje i podejmować świadome decyzje dotyczące zdrowia zwierząt. Badanie PetGen analizuje warianty genetyczne związane z ryzykiem wystąpienia wybranych chorób dziedzicznych i wielogenowych. Wynik dostarcza cennych informacji o predyspozycjach zdrowotnych zwierzęcia, wspierając profilaktykę, planowanie dalszej diagnostyki oraz codzienną opiekę. To narzędzie, które pomaga właścicielom, hodowcom i lekarzom weterynarii działać wcześniej i bardziej świadomie.
